1.Wat is Ouder, Volwassene en Kind?

Berne vertaalde de psychoanalytische begrippen Superego, Ego en Id in: Ouder, Volwassene en Kind en gaf die symbolisch weer in de vorm van 3 cirkels. 

Ouder:  Je reageert uit je Ouder als je denkt, voelt en handelt zoals je opvoeders je hebben voorgedaan.  Dat kan zijn: vanuit je Kritische Ouder (KO) of vanuit je Zorgende Ouder (ZO).  De Kritische Ouder wordt ook wel de structurerende Ouder genoemd.

Kind: Je reageert uit je kind (K) als je denkt, voelt en handelt zoals je vroeger als kind deed. Dat kan zijn vanuit je Natuurlijke, Vrije Kind (VK) of vanuit  je  Aangepaste Kind (AK): gehoorzaam of rebels. 

Volwassene: Je reageert vanuit je Volwassene (V) als je denkt, voelt en handelt overeenkomstig  je huidige leeftijd en de huidige omstandigheden. 

Het verschil met de psychoanalyse

1. De zichtbaarheid: een lamp doe je aan door op de schakelaar te drukken.

In de psychoanalyse gaat het om de stroom in de draad. In de TA gaat het over de lamp die gaat branden.  Op de Ouder-, Volwassene- of Kindschakelaar drukken heet een transactie. Een transactie is dus een doelgerichte interactie.  

2. De toepasbaarheid: in de psychoanalyse heb je een therapeut nodig die voor jou interpreteert wat de betekenis is van wat je denkt en voelt. Een psychoanalyticus doet dat aan de hand van jouw dromen en jouw vrije associaties. In de TA staat juist de autonomie van de betrokkene centraal. Je wordt zelf aan het denken gezet. Je bent geen patiënt die een behandeling ondergaat, maar een cliënt of leerling die meedenkt. TA is dus veel meer een didactisch model dan een therapeutisch model.  Daarom is de TA-theorie goed toepasbaar in het management, het onderwijs en in het coachen.

3. De bekendheid: in de jaren 70 van de vorige eeuw was TA heel populair door publicaties zoals: 'Ik ben OK, jij bent OK', 'Born to win' en het boek 'Games People Play' (vertaald als: 'Mens, erger je niet'). Hiervan zijn miljoenen exemplaren verkocht. De TA-begrippen worden wereldwijd op dezelfde manier gebruikt en toegepast. De opleiding is bijvoorbeeld in Amerika, Australië, Azië en Rusland overal hetzelfde. TA wordt toegepast in verschillende werkvelden, zoals management, onderwijs, therapie en coaching. In Nederland kennen we de NVTA, in Europa de EATA, en in Amerika de ITAA.

4. De positiviteit: TA is een positief gezondheidsmodel. Dat gaat ervan uit dat gezondheid en welzijn twee onafhankelijke variabelen zijn. 

1. Je kan gezond zijn (+) en participeren (+)
2. Je kan gezond zijn (+) en niet participeren (-)
3. Je kan klachten hebben (-) en wel participeren (+)
4. Je kan klachten hebben (-) en niet participeren (-)

In het positieve gezondheidsmodel staat mentaal gezond werken los van je klachten.

5. TA is een holistisch gezondheidsmodel. Holistisch betekent dat klachten kunnen ontstaan door lichamelijke, mentale, sociale en spirituele factoren. Een onderzoek naar de oorzaak van gezondheidsklachten doe je dan ook in alle vier de domeinen. Problemen in het ene domein kunnen leiden tot klachten in het andere domein. 

6. TA is gebaseerd op de complexiteitstheorie.  Ziektes kunnen zo complex zijn dat artsen soms zelf ook niet weten wat de oorzaak is en wat de beste behandeling is. Daar is een aparte naam voor bedacht: SOLK: Somatisch Onverklaarbare Lichamelijke Klachten. 

Fractals: complexe problematiek onderzoek je door te zoeken naar fractals: 'zich herhalende patronen op micro-, macro- en mesoniveau'. In de TA wordt daar het begrip 'script' voor gebruikt. Complexe problematiek vereist een multidisciplinaire aanpak: een team dat bestaat uit een arts, een psycholoog, een sociaal werker en een pastor. Ieder spreekt een andere professionele taal. Als de inzet van de patiënt ook vereist is, dan is TA een universele taal waarmee je taalverschillen kan overbruggen zonder afbreuk te doen aan je professionele expertise. 

2. WAT VOORKOM JE ERMEE?

Met de kennis van TA voorkom je negatief scriptgedrag. Dat is gedrag dat je vroeger als kind hebt ontwikkeld en dat toen de beste overlevingsstrategie was.  Maar als later de omstandigheden veranderen, zonder dat je je scriptgedrag daarop aanpast, dan kan het script zich tegen je keren. Een winnaarscript wordt dan een verliezerscript. Mensen die hun script niet willen herzien hebben dan de neiging om gedrag bij anderen uit te lokken waarmee je je vroegere scriptbesluiten kan bevestigen. Dat heet spelmatig gedrag. Dat eindigt vaak met de conclusie: 'Zie je wel…', gevolgd door een bevestiging van je scriptbesluit. Dat doen mensen niet bewust, vandaar dat een eerste stap naar succes vaak een scriptanalyse is. 

3. WAT BEREIK JE ERMEE?

Autonomie: Het doel van een TA-traject is autonomie.  Autonomie bestaat volgens Berne uit bewustzijn, intimiteit en spontaniteit, waarbij rekening wordt gehouden met anderen. Later is daar door anderen integriteit aan toegevoegd. 

Mentale gezondheid: Je bent mentaal gezond als je:

• logisch denkt
• adequaat met de gevoelens van jezelf en die van anderen omgaat
• weet wat je wil
• doet wat nodig is om je doel te bereiken.

Mentaal gezond werken: Mentaal gezond werken betekent dat je op je werk je plek kan innemen en je kan verbinden met anderen.  Werken is gezond, omdat het structuur, sociale contacten, uitdaging en voldoening biedt. In TA-termen heet dat: je krijgt er ‘strooks’ door. Een strook is een eenheid van erkenning.

4. HOE DOE JE DAT?

Met bouwstenen

Het ontwikkelen en versterken van je mentale gezondheid is vergelijkbaar met het metselen van een muurtje. Dat mentale muurtje bestaat uit 4 mentale bouwstenen: denken, voelen, willen en doen. Met een bouwsteen metsel je een recht muurtje. Dat is stabiel en belastbaar.

Wat zijn bakstenen?

Een bouwsteen verandert in een baksteen als je als individu, als team, als afdeling of als organisatie: niet logisch denkt, niet adequaat omgaat met gevoelens. niet weet wat je wil en niet doet wat nodig is om je doel te bereiken. Dan ontstaat er een scheef muurtje met een of meer van de volgende negatieve sripts:

Een mindless script: gebaseerd op  het vroegere scriptbesluit: 'Zie je wel....ik kan niet logisch denken'.  Deze mensen raken snel in de war en zijn slecht geïnformeerd. 

Een joyless script: gebaseerd op het vroegere scriptbesluit: 'Zie je wel....ik voel niet wat anderen wel voelen'. Deze mensen hebben moeite met één of meer van de 5 basisgevoelens. Dat kan leiden tot een depressieve stemming. 

Een loveless script: gebaseerd op het vroegere scriptbesluit: Zie je wel...'niemand houdt van mij'. Deze mensen hebben moeite met waardering en zoeken vaak troost in verslavende middelen.

Een powerless script: gebaseerd op het vroegere scriptbesluit: 'Zie je wel ...ik ben onhandig.' Deze mensen hebben moeite om tot actie over te gaan en beroepen zich snel op hun onmacht en kiezen voor de Slachtoffer-rol.

Een scheef gemetseld muurtje is labiel en stort snel in. Dat kan je voorkomen met ballonnen. 

 

WAT ZIJN BALLONNEN?

Een ballon is een facade waarmee je je negatieve script kan verhullen. Je legt jezelf een sociaal wenselijk gebod op. Je moedigt jezelf ermee aan zodat je mentaal niet instort. Maar het is te veel van het goede. Het gaat ten koste van jezelf of van anderen. Hierdoor belast je jezelf te veel met als gevolg dat je mentale ballon knapt en je muurtje instort. 

WAT IS EEN WERKSTIJL?

Deze ballonnen komen ook voor bij succesvolle mensen. Dan is het geen sociaal wenselijke verhulling maar een gezonde werkstijl.

Een paar basisbegrippen

Een psychologisch spel

Een spel is een serie transacties met bijbedoelingen die leiden tot een voorspelbare, vaak negatieve, uitkomst (de 'payoff') voor alle betrokkenen. Psychologische spelen worden gebruikt om vroegere besluiten in stand te houden.  Wil je alle TA-termen in alfabetische volgorde?  Gebruik dan het woordenboek. 

Ego-states/ ego-posities/ ego-toestanden (Ouder, Volwassene, Kind)

Egoposities zijn manieren waarop we denken, voelen en handelen.

Als je vanuit je Ouder reageert dan kopieer je het gedrag van je opvoeders. Dat kan Kritisch zijn of Zorgend (ook wel Voedend genoemd). 

Als je vanuit je Volwassene reageert dan reageer je op grond van de huidige situatie.

Als je vanuit je Kind reageert dan herhaal je gedrag van vroeger. Dat kan spontaan zijn vanuit je Vrije Kind of Adaptief. Adaptief kent twee manieren: rebels of gehoorzamend. 

Je schrijft de ego-posities met hoofdletters om ze te onderscheiden van echte ouders, volwassenen en kinderen.

Transacties

Een transactie is een doelgerichte interactie. Het bestaat uit een Stimulus en een Response. Je betaalt de bakker om een brood te krijgen. Je kan een transactie vanuit je Ouder, je Volwassene of vanuit je Kind starten. Je kan met je transacties ook een of meer van de egoposities van de ander aanspreken. Hierdoor kan je het gesprek sturen. 

Strooks

Een strook is een eenheid van erkenning, Er zijn verbale strooks en non-verbale. Strooks zijn essentieel voor menselijk contact en welzijn. Er zijn verschillende soorten strooks, zoals verbale en non-verbale, positieve of negatieve, voorwaardelijke en onvoorwaardelijke. Strooks bepalen de organisatiecultuur. 

Belangrijke TA-termen

Scripts (Levensscenario's)

Een script is een levensplan waartoe je vroeger hebt besloten. Je scriptbesluit was destijds de beste oplossing. Maar als later de omstandigheden veranderen zonder dat je je scriptbesluit daarop aanpast, dan kan het script zich tegen je keren. Zo kan een winnaarscript veranderen in een verliezersscript. Kenmerkend voor een verliezersscript is het 'zie je wellisme.....Het overkomt jou steeds weer...

Het TA woordenboek

Hieronder staat een TA-woordenboek. Dit is een gids om snel de kernbegrippen van Transactionele Analyse te begrijpen. We hebben de belangrijkste termen helder en beknopt uitgelegd, zodat  je direct aan de slag kunt met je mentale empowerment. Het is een essentieel hulpmiddel voor iedereen die zich wil verdiepen in de TA. Twee maal klikken en je scrolt van A tot Z.